Metodologija

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Phasellus suscipit accumsan felis eu aliquam.

Zahtevi u pogledu FADN metodologije mogu se grupisati na sledeći način

  • FADN je u bliskoj vezi s nekoliko skupova podataka koje izrađuje Republički zavod za statistiku.
  • Prilikom izbora poljoprivrednih gazdinstava koja će biti uključena u FADN mora se voditi računa o FADN regionima, tipu proizvodnje koja je zastupljena na poljoprivrednim gazdinstvima i o njihovoj ekonomskoj veličini.
  • FADN sistem prikuplja podatke o strukturi gazdinstava, fizičke podatke o njihovom poslovanju i finansijske podatke o rezultatima poslovnih aktivnosti.

Na osnovu propisa EU, kroz saradnju domaćih i stranih stručnjaka, izrađena je metodologija, obrasci i uputstva za prikupljanje FADN podataka, koji su prilagođeni uslovima i načinu poslovanja poljoprivrednih gazdinstava u Republici Srbiji.

Prema definisanoj tipologiji poljoprivrednih gazdinstava, tip poljoprivredne proizvodnje i ekonomska veličina poljoprivrednog gazdinstva određuje se na osnovu ukupne novčane vrednosti standardne vrednosti proizvodnje (Standard Output) izražene u evrima. Ukupna standardna vrednost proizvodnje određuje se na osnovu koeficijenata standardne vrednosti proizvodnje izračunatih kao petogodišnji prosek prinosa i pokazatelja produktivnosti, kao i cena u periodu istraživanja. Poljoprivredne subvencije nisu uključene u koeficijente standardne vrednosti proizvodnje.

Koeficijenti standardne vrednosti proizvodnje i podaci iz popisa poljoprivrede ili istraživanja strukture korišćenja zemljišta i broja grla stoke koriste se pri određivanju ukupne standardne vrednosti proizvodnje u evrima, odnosno ekonomske veličine svakog od poljoprivrednih gazdinstava u oblasti istraživanja. Tip poljoprivredne proizvodnje definisan je na osnovu relativnog doprinosa pojedinih linija proizvodnje na poljoprivrednom gazdinstvu ukupnoj standardnoj vrednosti proizvodnje gazdinstva.

Donja granica ekonomske veličine gazdinstava razlikuje se u zemljama članicama Evropske unije. U većini zemalja članica, donja granica je 4.000 €, međutim, u Belgiji, Velikoj Britaniji, Francuskoj, Luksemburgu, Holandiji i Nemačkoj ona je prilično visoka – 25.000 €. U Bugarskoj i Rumuniji donja granica ekonomske veličine gazdinstava je 2.000 €.

U zavisnosti od broja potrebnih detalja, tipovi poljoprivredne proizvodnje podeljeni su u opšte i glavne tipove proizvodnje. Gazdinstva mogu biti klasifikovana prema: opštem, glavnom ili posebnom tipu poljoprivredne proizvodnje. Najčešće se koristi klasifikacija gazdinstava prema opštim i glavnim tipovima poljoprivredne proizvodnje, jer nema dovoljno gazdinstava sa posebnim tipovima proizvodnje za izradu analiza. Opšti tipovi poljoprivredne proizvodnje koji se najčešće javljaju u Srbiji su ratarstvo, mlečno govedarstvo, ispaša stoke i mešovita ratarsko-stočarska gazdinstva.

Kriterijumi za klasifikaciju poljoprivrednih gazdinstava su ekonomska veličina poljoprivrednog gazdinstva, tip poljoprivredne proizvodnje i regionalna pripadnost, odnosno FADN region.

Tip poljoprivredne proizvodnje određuje se na osnovu udela pojedinih standardnih ekonomskih rezultata različitih proizvodnih aktivnosti u odnosu na ukupni standardni ekonomski rezultat poljoprivrednog gazdinstva. Tip poljoprivredne proizvodnje može biti opšti, glavni i posebni. Primenom plana za izbor poljoprivrednih gazdinstava na oblast FADN istraživanja vrši se izbor poljoprivrednih gazdinstava u FADN uzorak. Plan za izbor poljoprivrednih gazdinstava za FADN uzorak zasniva se na podacima iz zvaničnog Statističkog registra poljoprivrednih gazdinstava koji sadrži podatke prikupljene u popisu poljoprivrede. Plan za izbor poljoprivrednih gazdinstava izrađuje se i odobrava za svaku kalendarsku godinu.

Kriterijumi za klasifikaciju poljoprivrednih gazdinstava su ekonomska veličina poljoprivrednog gazdinstva, tip poljoprivredne proizvodnje i regionalna pripadnost, odnosno FADN region.

Da bi se izradio Plan za izbor poljoprivrednih gazdinstava neophodno je bilo pripremiti:

  • statističkim referentnim izvorima
  • postupcima za stratifikaciju u oblasti FADN istraživanja u skladu sa FADN regionima, tipovima poljoprivredne proizvodnje i klasama ekonomske veličine poljoprivrednog gazdinstva definisanim u tipologiji;
  • postupcima za utvrđivanje broja poljoprivrednih gazdinstava koja će biti izabrana za svaki stratum;
  • broju poljoprivrednih gazdinstava koja će biti izabrana za svaki usvojeni stratum;
  • postupcima za izbor poljoprivrednih gazdinstava koja učestvuju u FADN sistemu.

U prethodnom periodu izrađen je i dostavljen Nacionalnom odboru Predlog plana za izbor poljoprivrednih gazdinstava za 2017. i 2018. godinu na usvajanje. Nacionalni Plan za izbor poljoprivrednih gazdinstava mora da sadrži:

Plan za izbor poljoprivrednih gazdinstava mora da obezbedi reprezentativnost poljoprivrednih gazdinstava u FADN uzorku i odobrava se najkasnije dva meseca pre početka obračunske godine na koju se odnosi.

Na osnovu podataka iz Popisa poljoprivrede iz 2012. godine, sprovedenog od strane Republičkog zavoda za statistiku, u Republici Srbiji 2012. godine bilo je 631.552 poljoprivrednih gazdinstava. Od tog broja, 203.665 gazdinstava prelazi donju granicu ekonomske veličine od 4.000 € i ta gazdinstva čine polje istraživanja FADN sistema u Srbiji.

U uzorku za 2017. godinu je 1404 poljoprivrednih gazdinstava koja prelaze donji prag od 4.000 € i predstavljaju populaciju od 203.665 poljoprivrednih gazdinstava u Republici Srbiji (fizičkih i pravnih lica). Polje istraživanja FADN sistema pokriva 32% ukupnog broja poljoprivrednih gazdinstava, sa 90% korišćenog poljoprivrednog zemljišta. Preko 400.000 veoma malih gazdinstava je isključeno iz polja istraživanja. Ipak, veći deo vrednosti poljoprivredne proizvodnje je pokriven poljem istraživanja.